Mình vừa nhận ra là có khá nhiều bạn mới vào crypto lúc đầu hay bị nhầm lẫn về các khái niệm giao dịch cơ bản. Hôm nay mình muốn chia sẻ một số điều mà mình học được, đặc biệt là về vấn đề short là gì và cách nó hoạt động so với long.

Đầu tiên, hãy hiểu rằng long và short là hai cách mà bạn có thể kiếm tiền trên thị trường. Khi bạn mở một vị thế long, về cơ bản bạn đang cược rằng giá sẽ tăng. Bạn mua tài sản ở mức giá hiện tại và chờ nó tăng lên, rồi bán ra để lấy lợi nhuận từ chênh lệch giá. Ví dụ đơn giản: nếu Bitcoin hiện giá 61.000 đô la và bạn tin nó sẽ lên 70.000, bạn mua vào và chờ. Lợi nhuận bạn kiếm được chính là phần chênh lệch đó.

Nhưng short là gì thực ra? Nó ngược lại hoàn toàn. Khi bạn short, bạn đang đặt cược rằng giá sẽ giảm. Cách nó hoạt động hơi phức tạp hơn một chút. Bạn vay tài sản từ sàn giao dịch, bán nó ngay với giá hiện tại, rồi chờ giá giảm. Khi giá đã rơi xuống, bạn mua lại cùng số lượng đó nhưng với giá thấp hơn, và trả lại cho sàn. Phần tiền chênh lệch đó là lợi nhuận của bạn. Ví dụ: nếu bạn tin Bitcoin sẽ giảm từ 61.000 xuống 59.000, bạn vay một Bitcoin, bán ngay với 61.000, chờ nó rơi xuống 59.000, mua lại, rồi trả lại. Bạn kiếm được 2.000 đô la (trừ phí vay).

Có một điều thú vị là từ "long" và "short" này bắt nguồn từ đâu. Theo tài liệu lịch sử, chúng lần đầu được ghi chép công khai vào năm 1852 trong các tạp chí thương mại. Ý tưởng là khi giá tăng, nó thường mất thời gian dài để xảy ra, nên gọi là "long". Ngược lại, short là gì thì lại liên quan đến việc nó cần ít thời gian hơn để thực hiện.

Bây giờ bạn sẽ nghe nói đến "bò đực" và "gấu". Những thuật ngữ này chỉ hai nhóm người chơi chính. Bò đực là những nhà giao dịch tin thị trường sẽ tăng, họ mở vị thế long và mua tài sản. Gấu thì ngược lại, họ tin giá sẽ giảm nên họ short. Cái tên "bò đực" xuất phát từ hình ảnh nó đẩy giá lên bằng sừng, còn gấu lại kéo giá xuống.

Một điều mình muốn nói thêm là về phòng ngừa rủi ro. Đây là kỹ năng quan trọng mà nhiều người mới bắt đầu không hiểu. Nếu bạn long 2 Bitcoin nhưng muốn bảo vệ bản thân khỏi tổn thất, bạn có thể short 1 Bitcoin cùng lúc. Giả sử giá tăng từ 30.000 lên 40.000, lợi nhuận của bạn sẽ là (2-1) x 10.000 = 10.000 đô la. Nhưng nếu giá giảm xuống 25.000 thay vì tăng, tổn thất sẽ chỉ là 5.000 đô la thay vì 10.000. Bạn đã cắt giảm rủi ro một nửa, nhưng cái giá là bạn cũng mất đi một nửa lợi nhuận tiềm năng.

Khi nói đến công cụ giao dịch, hợp đồng tương lai là cách phổ biến nhất để mở vị thế long hay short mà không cần sở hữu tài sản thực tế. Trong crypto, chúng ta thường dùng hợp đồng vĩnh viễn, tức là chúng không có ngày hết hạn. Bạn có thể giữ vị thế bao lâu tùy ý. Điều cần nhớ là để duy trì vị thế, bạn phải trả phí tài trợ hàng vài giờ một lần.

Có một khái niệm mà bạn cần cẩn thận là thanh lý. Nó xảy ra khi bạn giao dịch bằng tiền vay và giá đảo chiều mạnh. Nếu ký quỹ của bạn không đủ để duy trì vị thế, sàn sẽ tự động đóng nó và bạn sẽ mất tiền. Để tránh điều này, bạn cần quản lý rủi ro tốt và theo dõi các vị thế của mình.

Một điều cuối cùng: việc sử dụng đòn bẩy (leverage) để giao dịch có thể tăng lợi nhuận tiềm năng nhưng cũng tăng rủi ro đáng kể. Vị thế long dễ hiểu hơn vì chúng hoạt động giống như mua tài sản thông thường. Nhưng short lại phức tạp hơn và giá giảm thường xảy ra nhanh hơn và khó dự đoán hơn so với giá tăng. Nên nếu bạn mới bắt đầu, hãy cẩn thận và học kỹ trước khi bắt tay vào giao dịch phái sinh.