Gần đây lại thấy có người hỏi về hình thái kỹ thuật, tôi tiện thể tổng hợp lại những hiểu biết của mình. Nói về dự đoán xu hướng giá cổ phiếu, mô hình đầu vai trên và đầu vai dưới thực sự là những công cụ tôi thường xuyên sử dụng.

Đầu tiên nói về mô hình đầu vai trên, khi hình thái này xuất hiện thường có nghĩa là giá cổ phiếu có thể sẽ điều chỉnh. Nói đơn giản là giá tạo thành ba đỉnh tương đối — vai trái, đỉnh đầu, vai phải — trong đó đỉnh đầu cao nhất, hai bên vai thấp hơn. Khi vai phải không thể vượt qua đỉnh trước đó, đó là một tín hiệu cảnh báo.

Ví dụ ấn tượng nhất là đợt tăng giá của Tencent. Từ cuối năm 2022 bắt đầu hồi phục, đến đầu năm 2023 hình thành đỉnh đầu, rồi vào mùa xuân vai phải cũng xuất hiện. Lúc đó tôi đã nhắc nhở mọi người cần chú ý, vì khi giá phá vỡ đường cổ (tức là đường hỗ trợ nối đáy vai trái và vai phải) thì cơ bản đã đến lúc xem xét thoát khỏi vị thế. Thời điểm đó Tencent phá vỡ đường cổ khoảng 360 nhân dân tệ, dù còn cách đỉnh cao 415, nhưng hơn một năm sau đó giá không thể trở lại mức đó, thấp nhất còn giảm xuống hơn 200.

Nói về tín hiệu thoát khỏi vị thế, có hai điểm cần nhớ. Thứ nhất là khi vai phải hình thành mà không cao hơn đỉnh trước, nếu phá vỡ đường cổ thì nên bán ra. Thứ hai là nếu bỏ lỡ đợt đầu, có thể quan sát xem đợt hồi phục có thể trở lại trên đường cổ không, nếu không thể thì cần đánh giá lại.

Còn nếu muốn đặt lệnh bán khống? Khi hình thái đầu vai trên xuất hiện thực sự là thời điểm tốt để vào lệnh. Nhưng bán khống không đơn thuần là bán ra, cần phải theo dõi thị trường liên tục. Chìa khóa là phải thiết lập điểm vào, điểm thoát và điểm chốt lời rõ ràng. Điểm vào chính là điểm bán ra, điểm thoát cần đặc biệt chú ý đến đường cổ — khi giá hồi phục vượt qua đường cổ thì phải thoát ngay, dù có lãi hay không. Còn điểm chốt lời, thường đề xuất đặt ở khoảng cách từ điểm vào đến đỉnh đầu. Ví dụ của Tencent, vào lúc 360 bán ra lúc 305, chỉ trong một tháng đã đạt mục tiêu.

Ngược lại, mô hình đầu vai dưới là tín hiệu tăng giá. Hình dạng giống như đầu vai trên bị đảo ngược, thể hiện áp lực bán đang giảm dần, lực mua mới đang tràn vào. Trong quá trình hình thành đầu vai dưới, vai trái là đợt hồi phục cuối cùng trước khi giảm mạnh, nhiều người bắt đáy sẽ vào lúc này. Đỉnh đầu là điểm thấp nhất của toàn bộ đoạn giảm, lúc này khối lượng thường rất nhỏ vì phần lớn đã thoát khỏi thị trường. Khi vai phải hình thành, đáy thấp hơn đợt trước, cho thấy có lực mua đang bảo vệ, đà tăng đang mạnh lên.

Tín hiệu mua thường có hai dạng. Một là khi vai phải xác nhận hình thành rồi trực tiếp mua vào, vì đáy thấp dần có nghĩa là đỉnh cũng sẽ cao hơn. Hai là khi giá phá vỡ đường cổ rồi mua vào, lúc này xu hướng tăng đã rõ ràng hơn, rủi ro cũng nhỏ hơn. Tín hiệu đầu tiên rủi ro cao nhưng tiềm năng lợi nhuận lớn, còn tín hiệu thứ hai an toàn hơn nhưng có thể bỏ lỡ mức giá thấp nhất.

Cách đặt stop-loss khi giao dịch? Nếu vào từ mức giá đường cổ, đề xuất dùng giá vai phải làm mức dừng lỗ; còn nếu vào từ vai phải, thì dùng giá đỉnh đầu làm mức dừng lỗ. Đối với chốt lời, các nhà giao dịch ngắn hạn thường đặt gấp 2 đến 3 lần khoảng cách dừng lỗ.

Tuy nhiên, cần nhắc lại rằng, hình thái kỹ thuật không phải lúc nào cũng chính xác 100%. Tôi đã gặp quá nhiều trường hợp hình thái bị phá vỡ do biến động cơ bản. Ví dụ điển hình là Tencent — khi đỉnh vai phải hình thành vào đầu tháng 12, chuẩn bị hồi phục, thì cuối tháng đột nhiên có chính sách cấm chơi game, khiến cổ phiếu giảm hơn 12% trong một ngày, hình thái bị phá vỡ hoàn toàn. Ngoài ra, các mã có khối lượng giao dịch quá nhỏ cũng không phù hợp để phân tích hình thái, vì mẫu số liệu quá ít sẽ làm kết quả không chính xác.

Vì vậy, mô hình đầu vai trên chỉ là chỉ số tham khảo, dựa trên thống kê thì khi xuất hiện hình thái này xác suất cao sẽ có xu hướng nhất định, nhưng tuyệt đối không thể làm theo mù quáng. Cần kết hợp phân tích cơ bản, tâm lý thị trường và các yếu tố khác để nâng cao tỷ lệ thành công.