Vào đêm 23/7/2026, hợp đồng dầu Brent tháng 9 bật tăng hơn 6%, lần đầu tiên kể từ 22/5 vượt mốc tròn 100 USD/thùng; WTI cũng đồng loạt vọt lên quanh 91 USD. Nỗi lo thiếu hụt nguồn cung theo kiểu “liên động hai thung lũng” ở Trung Đông đã được kích hoạt hoàn toàn.

Ngòi nổ rất trực diện: Lực lượng Houthi công bố lệnh cấm vận đường biển với Saudi Arabia, trong rạng sáng đã dùng tên lửa + máy bay không người lái đánh trúng tàu chở dầu “Enseria” của Saudi Arabia khi đang đi qua Biển Đỏ, khiến rủi ro eo biển Manche-đảo (Mandel Strait) leo thang mạnh; đồng thời xung đột Mỹ-Iran tiếp tục leo thang, Trump tuyên bố “đánh tàu thì tính vào nợ của Iran”, quân đội Mỹ liên tiếp đột kích các cơ sở của Iran. Hai “động mạch năng lượng” là eo biển Hormuz và eo biển Manche-đảo (Mandel Strait) đều rơi vào tình trạng khẩn cấp; các nhà mua châu Á đã bắt đầu trao đổi với Saudi Aramco về phương án vòng qua châu Phi.

Chuỗi truyền dẫn toàn cầu lập tức siết chặt: giá xăng Mỹ trung bình theo chuẩn AAA vượt 4 USD/gallon; lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm lao lên mức cao nhất trong năm. Xác suất thị trường định giá việc Fed tăng lãi suất trong tháng 9 nhảy từ 68% lên 80%; Nasdaq giảm gần 2%, Tesla giảm hơn 12%. Năng lượng và nhóm lưu trữ vốn đi ngược xu hướng, tăng mạnh. Ngân hàng Trung ương châu Âu dù chưa hành động nhưng giọng điệu chuyển sang “diều hâu”, lạm phát đến từ bên ngoài lại quay trở lại.

Đối với Trung Quốc là “kiểm soát được nhưng phân hóa có cấu trúc”: tính toán CF40 cho thấy giá dầu từ 70 tăng lên 100 USD; đỉnh PPI trong nước được nâng lên khoảng 1 điểm phần trăm. Giá trị gia tăng công nghiệp và cú sốc lên CPI vẫn bị hạn chế, tài sản đồng nhân dân tệ tránh rủi ro với độ bền tương đối. Trên thị trường A-shares/H-shares, mô hình điển hình là “thượng nguồn ăn thịt, trung và hạ nguồn chịu áp lực” — logic thay thế ưu thế thuộc về ba công ty dầu mỏ lớn, dịch vụ dầu khí, than, vận tải dầu và năng lượng tái tạo thay thế; hàng không (chi phí nhiên liệu chiếm 30%+), logistics, hóa chất hạ nguồn và nhóm công nghệ định giá cao chịu “song sát” do lãi suất đi lên và bị ép chi phí.

100 USD không phải điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu cho việc định giá lại phần bù rủi ro. Nếu Hormuz bị gián đoạn thực chất, Goldman Sachs dự báo dầu Brent Q4 đạt 120+ còn kịch bản cực đoan của RBC đặt thách thức ở mức 146; nhưng kịch bản cơ sở vẫn là “dao động ở vùng cao + rủi ro ở đuôi”, và điểm then chốt là hai tuần tới Mỹ-Iran có để ngỏ kênh đàm phán hay không. Với cá nhân, lời nhắc rõ ràng nhất khi giá dầu vượt 100 là: chi phí đi lại, cước giao hàng nhanh, và giá các mặt hàng tiêu dùng hóa chất sẽ âm thầm được viết lại trong một quý.